Çocuklarda Alt Islatma (Enürezis)

Enürezis; 5 yaş ve üzerindeki bir çocuğun, yatağa ya da giysilerine yineleyen biçimde istemsiz idrar kaçırmasıdır. Tanı ölçütlerinde davranışın en az üç ay boyunca haftada iki kez tekrarlaması ya da belirgin sıkıntı veya işlevsellik kaybı yaratması aranır.1 Beş yaş sınırı keyfi değildir: gece kuruluk kazanımı gelişimsel bir beceridir ve çocuktan çocuğa değişir.

%15

5 yaşındaki çocuklarda görülme sıklığı

3

%10

7 yaşında

3

%5

10 yaşında

3

Birincil ve ikincil ayrımı

Bir ayrım daha: gündüz belirtisi var mı?

Uluslararası sınıflandırmada yalnızca gece ıslatma olan tablo ile gündüz de belirti veren tablo ayrı ele alınır.2 Gündüz sık idrara çıkma, aniden sıkışma, idrarı tutmak için çömelme-bacak sıkma, kesik kesik işeme ya da gündüz kaçırma varsa değerlendirme farklı bir yol izler. Bu yüzden ilk görüşmede gündüz belirtileri ayrıntılı sorulur.

Alt ıslatma tek bir nedene bağlı değildir. Genellikle üç etkenin buluşmasıyla ortaya çıkar; çocukların çoğunda bunlardan biri ya da ikisi öne çıkar.

Bu sayfadaki en önemli cümle budur. Alt ıslatma tembellik, inat, dikkat çekme çabası ya da ailenin hatası değildir. Uykuda gerçekleşir; çocuğun iradesinin dışındadır.

Buna rağmen birçok evde ilk tepki uyarı, azarlama ya da çeşitli yaptırımlar olur. Bunun işe yaramadığı ve zarar verdiği açıkça belirtilmektedir: davranışsal yaklaşımlar sonuç vermediğinde bunun ne ailenin ne de çocuğun hatası olduğu, cezalandırmanın ise ters etki yaptığı vurgulanır.3

Alt ıslatma çoğu zaman yalnızca bir mesane sorunu gibi ele alınır. Oysa eşlik eden ruhsal tablolar hem sıklık hem de tedavi başarısı açısından belirleyicidir.

2,88

DEHB birlikteliği için olasılık oranı

ABD ulusal örneklemi4

%4,45

8-11 yaşta 12 aylık enürezis sıklığı

Aynı çalışma4

%36

Bu nedenle sağlık hizmeti alan çocuk

Aynı çalışma4

Sekiz-on bir yaş arası 1.136 çocuğun tarandığı bu çalışmada DEHB ile enürezis arasında güçlü bir ilişki saptanmıştır (olasılık oranı 2,88). Çalışmanın kendi sonucu şudur: DEHB değerlendirmesi rutin olarak enürezis taramasını, enürezis değerlendirmesi de rutin olarak DEHB taramasını içermelidir.4

İkincil enürezis — yani bir süre kuru kaldıktan sonra yeniden başlayan ıslatma — ayrıca dikkat gerektirir. Yeni bir kardeş, okul değişikliği, kayıp, ailedeki bir zorlanma ya da kaygı düzeyindeki bir artış tabloyu başlatabilir. Bu durumda yalnızca ıslatmaya odaklanmak, asıl konuyu gözden kaçırmak olur.

Aileler için en şaşırtıcı başlık genellikle budur. Dolu bir bağırsak, hemen arkasındaki mesaneye baskı yapar; mesanenin tutabileceği hacim azalır ve erken kasılmalar artar.

• Çocuk 5 yaşını geçtiyse ve ıslatma düzenli sürüyorsa
• Bir süre kuru kaldıktan sonra yeniden başladıysa (ikincil enürezis)
• Gündüz de kaçırma, sıkışma ya da sık idrara çıkma varsa
• İdrar yaparken yanma, ağrı ya da idrarda koku/renk değişikliği varsa
• Kabızlık, ağrılı dışkılama ya da iç çamaşırında iz sorunu eşlik ediyorsa
• Çocuk utanç duyuyor, arkadaşında kalmaktan ya da kamptan kaçınıyorsa
• Dikkat, hareketlilik, kaygı ya da okul sorunları da varsa
• Aile içinde konu çatışma kaynağı hâline geldiyse

1. 1

   Ayrıntılı öykü

   Ne zaman başladı, hiç kuru dönem oldu mu, haftada kaç gece, gündüz belirtisi var mı, bağırsak düzeni nasıl, ailede benzer öykü var mı.

2. 2

   Eşlik eden tabloların taranması

   Dikkat, hareketlilik, kaygı, uyku ve okul işlevselliği değerlendirilir. Enürezis değerlendirmesinin DEHB taramasını içermesi önerilmektedir.4

3. 3

   Temel tıbbi kontroller

   İdrar tetkiki gibi temel incelemelerle enfeksiyon ve diğer tıbbi nedenler dışlanır; gerekirse ilgili bölümlerle iş birliği yapılır.

4. 4

   Kayıt tutma

   Birkaç haftalık kuru/ıslak gece çizelgesi, sıvı alımı ve tuvalet düzeni kaydı hem başlangıç düzeyini gösterir hem de ilerlemenin ölçülmesini sağlar.

Gündüz belirtisi olmayan tabloda ilk basamak tedaviler alarm ya da ilaçtır.2 İkisi arasındaki fark, ailelerin çoğunun bilmediği bir noktada ortaya çıkar: kısa vadeli etki ile kalıcı sonuç aynı şey değildir.

Temel önlemler her durumda geçerlidir

• Gün içinde yeterli sıvı almak, akşam saatlerinde azaltmak
• Yatmadan önce tuvalete gitmeyi rutin hâline getirmek
• Kafeinli içecekleri (kola, enerji içecekleri, çay) akşam vermemek
• Kabızlık varsa önce onu ele almak
• Gündüz tuvaleti ertelememeyi öğretmek — okulda da
• Gece bezini uygun zamanda, çocukla konuşarak bırakmak

1. 1Konuyu utanç alanından çıkarın. "Bu senin suçun değil, çok çocukta oluyor ve geçiyor" cümlesi tedavinin ilk adımıdır.
2. 2Ceza, azarlama ve karşılaştırmayı tamamen bırakın. Kardeşiyle ya da akranıyla kıyaslamak en çok zarar veren davranıştır.
3. 3Kuru geceleri işaretleyin, ıslak geceleri işaretlemeyin. Takip ödül-ceza aracı değil, ilerleme haritasıdır.
4. 4Çocuğu sürece ortak edin. Yatak takımını birlikte değiştirmek ceza değil, sorumluluk paylaşımı olarak kurgulanmalıdır — tonu belirleyen sizsiniz.
5. 5Sıvıyı gün içine yayın. Gündüz az içip akşam çok içmek en sık yapılan hatalardan biridir.
6. 6Bağırsak düzenini izleyin. Kabızlık sessiz seyredebilir ve tek başına ele alınması ıslatmayı çözebilir.
7. 7Gecelemeleri tamamen iptal etmeyin. Kaçınma, sorunu çocuğun sosyal hayatına yayar; geçici çözümler için hekiminizle konuşun.
8. 8Kardeşlerin konuyu şaka malzemesi yapmasına izin vermeyin. Ev içinde mahremiyet kuralı net olmalıdır.